Kiedy pamięć zawodzi …..

„Babciu już mi to mówiłaś dziś kilka razy”, „Znowu nie wiem gdzie położyłam te rękawiczki, ciągle zapominam gdzie co kładę”, „Zupełnie nie wiem, jaką mamy dziś datę, ostatnio mam problem z określeniem roku”, „Musiałam dziś iść trzy razy do sklepu, bo ciągle zapominam co miałam kupić”, „Poszłam dziś 3 razy po mleko, bo zapomniałam, że kupiłam już wcześniej”, „Zapomniałam, że gotowałam obiad, spaliłam patelnię”, „Nie potrafię już tak dobrze liczyć, jak jestem w sklepie to mi się myli”, „Podaj mi proszę ten…no ten….zupełnie nie pamiętam jak nazywa się ten przedmiot”.

Takie wypowiedzi nie są wcale niezwykłe. Prawdopodobnie każdy z nas zna, bądź znał osobę, która mówiła takie bądź podobne rzeczy. Takie wypowiedzi mogą świadczyć o występowaniu zaburzeń funkcji poznawczych, być może nawet sięgających poziomu zespołu otępiennego.

Zwykle najszybciej zauważamy zaburzenia pamięci. Pamięć jest jedną z tzw. funkcji poznawczych, które służą do tworzenia i modyfikowania wiedzy o otoczeniu, co w efekcie modeluje nasze zachowania. Oprócz pamięci funkcje poznawcze obejmują takie obszary jak uwaga, mowa, postrzeganie, intelekt, myślenie abstrakcyjne, wykonywanie obliczeń, podejmowanie decyzji, tworzenie pojęć, formułowanie sądów i wykonywanie złożonych ruchów docelowych.

Na pewno wielu z nas spotkało się w swoim życiu z osobą, najczęściej starszą, która ujawniała objawy zaburzeń funkcji poznawczych. W powszechnym użyciu najczęściej słyszymy o tzw. demecji starczej bądź o chorobie Alzheimera, która jest jedną z kilku postaci chorób otępiennych.

Zauważamy, że osoba starsza, np. babcia bądź dziadek, zaczyna zapominać bieżących rzeczy, cały czas czegoś szuka, powtarza kilka razy to samo. Powyższe sytuacje mogą być sygnałem świadczącym o zaburzeniach pamięci tzw. krótkotrwałej.  Szczególnie przy początkach otępienia (demencji), na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia pamięci krótkotrwałej przy względnie zachowanej pamięci długotrwałej. To oznacza, że dana osoba bardzo dobrze pamięta sytuacje, doświadczenia dotyczące przeszłości, a nie może zapamiętać tzw. „bieżących spraw”. Z czasem zaburzenia te mogą się pogłębiać. Równolegle bądź w przebiegu procesu pogłębiania się takich zaburzeń, możemy obserwować zaburzenia pamięci dawnej, zaburzenia w zakresie orientacji w przestrzeni, w zakresie koncentracji, zaburzenia zachowania, zaniedbania odnośnie higieny.

Kiedy obserwujemy zachowania niestandardowe u znanej nam osoby, na przykład zaczyna się ona gubić w drodze do sklepu, nie jest w stanie dojechać tam, gdzie zwykle jeździła, myli pokoje, zaniedbuje się higienicznie, mimo że wcześniej nie było to zachowanie właściwe dla danej osoby, nie jest w stanie zaplanować swoich działań, myli słowa bądź ich zapomina, powtarza ciągle to samo, nie pamięta bieżących rzeczy, mimo że doskonale i szczegółowo opowiada o czasach młodości, jest bardziej drażliwa, labilna emocjonalnie, należy zgłosić się do specjalisty celem diagnostyki występujących u danej osoby zaburzeń funkcji poznawczych.

Zespoły otępienne obserwuje się najczęściej u osób starszych. Należy jednak pamiętać, że występowanie zaburzeń funkcji poznawczych u osoby starszej nie zawsze oznacza demencję. Zaburzenia funkcji poznawczych występują również w przebiegu innych zaburzeń lub chorób, np. depresji.

Najbardziej znaną postacią otępienia jest otępienie w chorobie Alzheimera. Nie oznacza to jednak, że każde otępienie jest typu Alzheimerowskiego. Wyróżnia się inne rodzaje m.in. otępienie naczyniopochodne, otępienie z ciałami Lewy-ego, otępienie czołowo-skroniowe. Ryzyko występowania zaburzeń funkcji poznawczych jest większe u osób chorujących na cukrzycę, przewlekłą niewydolność nerek, nadciśnienie tętnicze i inne choroby układu krążenia, chorobę Parkinsona, POChP, SM (stwardnienie rozsiane), padaczkę, choroby endokrynologiczne, a także u osób uzależnionych.

Ujmując ogólnie otępienie (demencja) jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym lub postępującym, w którym zaburzone są wyższe funkcje poznawcze, takie jak: pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność uczenia się, język i ocena. Z osłabieniem funkcji poznawczych powiązane jest zazwyczaj osłabienie kontroli emocji i impulsów, a także zaburzenia zachowania i motywacji. Otępienie wpływa destrukcyjnie na przebieg podstawowych aktywności życiowych chorego (dbanie o higienę, ubieranie się, jedzenie itd.). Zaburzenia zachowania w otępieniu występują w czasie trwania całej choroby. We wczesnym etapie dominują zamiany osobowości (upór, zmiana nawyków, drażliwość, gniewliwość, impulsywność, apatia, obniżenie zainteresowań, aktywności). W otępieniu o nasileniu średnim i średniogłębokim występuje błądzenie, agresja słowna i fizyczna, niepokój ruchowy, zaburzenia łaknienie, krzyk.

Należy pamiętać, że nie warto lekceważyć takich objawów, bo im wcześniej będzie można wdrożyć leczenie, tym jest większa szansa na spowolnienie postępu choroby otępiennej. Celem diagnozy można zgłosić się do psychologa, psychiatry, neurologa. Leczenie polega na farmakoterapii, ćwiczeniu funkcji poznawczych, a także opiece rodziny, domowej, czy instytucjonalnej.

Agata Kiełczewska

Poradnia Perspektywa

Comments are closed.